Mười câu hỏi về ngày giờ, đáp thẳng
Chuyện ngày giờ là nhóm câu hỏi được gửi về nhiều nhất, và cũng là nhóm khiến người ta lo lắng nhiều nhất — thường vì nghe hai nơi nói hai kiểu rồi không biết tin ai. Dưới đây là mười câu hay gặp, trả lời thẳng, và mỗi câu nói rõ phần nào là tập tục, phần nào là thực tế.
1. Xem ngày có thật sự cần không?
Đây thuộc về niềm tin và nếp nhà, không phải chuyện có cơ sở kiểm chứng. Nếu gia đình bạn coi trọng thì đó là lý do đủ để làm — sự yên tâm của người trong nhà cũng là một giá trị thật.
Điều đáng tách bạch: xem ngày là một việc, còn chuẩn bị cho việc lớn là việc khác. Một ngày được chọn kỹ không bù được cho hồ sơ thiếu, hợp đồng chưa rõ, hay nhà thầu chưa sẵn sàng.
2. Hỏi hai nơi ra hai ngày khác nhau, ai đúng?
Không ai sai theo hệ của họ. Có nhiều hệ chọn ngày đang dùng song song, mỗi hệ xét những yếu tố khác nhau, và chúng không được thiết kế để khớp với nhau.
Cách xử lý thực tế: chọn một người và theo nhất quán, thay vì gom kết quả từ nhiều nguồn rồi ghép lại. Cái ghép ra không thuộc hệ nào cả, và bạn sẽ mãi thấy mâu thuẫn.
Khi hỏi, một câu rất đáng hỏi: "Anh chị chọn theo hệ nào?" Người có nghề trả lời rõ ràng.
3. Việc gấp mà rơi vào ngày bị coi là xấu thì sao?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất trong bài. Câu trả lời thẳng: có một nhóm việc không bao giờ nên hoãn — đi khám khi có dấu hiệu bệnh, xử lý sự cố an toàn trong nhà, và việc có thời hạn pháp lý.
Rò điện, rò gas, vết nứt đang lan, hồ sơ sắp hết hạn nộp — những thứ này không quan tâm tới lịch. Bất kỳ ai khuyên bạn chờ ngày đẹp cho ba nhóm đó đều đang khuyên sai.
Với việc có thể dời được thì dời cũng không hại gì. Ranh giới nằm ở chỗ: dời có gây thiệt hại thật không.
4. Giờ hoàng đạo là gì, có cần chọn giờ không?
Giờ hoàng đạo là cách phân loại các khung giờ trong ngày theo một hệ quy ước, và mỗi ngày có một số khung được coi là tốt. Đây là tập tục, không có cách kiểm chứng.
Phần thực tế đáng cân song song: giờ mà mọi người liên quan có mặt được, giờ mà cơ quan còn làm việc nếu là việc giấy tờ, và giờ mà thời tiết thuận nếu là việc ngoài trời. Nhiều gia đình cân cả hai và thường tìm được khung giờ thoả cả.
5. Ngày tam nương, nguyệt kỵ có nên tránh không?
Đây là các ngày được một số hệ xếp vào nhóm nên tránh, và mức độ coi trọng khác nhau rất nhiều theo vùng và theo người. Có hệ nhắc tới, có hệ không.
Nếu bạn hoặc gia đình coi trọng thì tránh cũng không mất gì — thường vẫn còn nhiều ngày khác để chọn. Nếu việc gấp thì xem lại câu 3.
6. Ngày âm hay ngày dương, tính theo cái nào?
Các hệ chọn ngày truyền thống tính theo lịch âm và theo can chi, nên khi tra bạn phải rõ mình đang nhập ngày nào.
Một chi tiết ít người biết: lịch âm Việt Nam và lịch âm Trung Quốc có năm lệch nhau một ngày do cách tính múi giờ. Nếu dùng một công cụ không rõ nguồn mà kết quả lệch so với lịch bạn có ở nhà, đây có thể là lý do.
7. Ngày mới bắt đầu từ lúc nào?
Có hai cách tính song song: lấy mốc 23 giờ — đầu giờ Tý, hoặc lấy 0 giờ. Không cách nào được coi là đúng tuyệt đối.
Hệ quả thực tế: việc làm vào khoảng 23 giờ tới nửa đêm có thể được tính vào hai ngày khác nhau tuỳ hệ. Nếu điều này quan trọng với bạn, hãy hỏi người tư vấn họ dùng mốc nào.
8. Năm mới tính từ mùng một Tết hay từ Lập xuân?
Cả hai cách đều tồn tại. Đời sống thường ngày hay lấy mùng một Tết; nhiều hệ tử vi và phong thuỷ lấy Lập xuân, khoảng mùng 4 tháng Hai dương lịch.
Hai mốc lệch nhau vài tuần, nên người sinh trong khoảng giữa được tính là hai tuổi khác nhau tuỳ hệ. Đây là nguyên nhân thật của rất nhiều trường hợp "hai thầy nói hai tuổi" — không ai tính sai cả.
9. Chọn ngày cho cưới hỏi, khai trương, động thổ có khác nhau không?
Về nghi thức thì mỗi loại việc có những cân nhắc riêng tuỳ hệ, và tuỳ nếp từng nhà.
Về thực tế thì mỗi loại có ràng buộc rất khác nhau, và đây là phần nên cân trước: cưới hỏi phụ thuộc lịch của hai bên gia đình và nơi tổ chức; khai trương phụ thuộc giấy phép, hàng hoá và nhân sự; động thổ phụ thuộc nhà thầu, thời tiết mùa mưa, và tiến độ vật tư.
Lời khuyên gọn: chọn một khoảng thời gian trước, rồi mới chọn ngày trong khoảng đó. Làm ngược lại thì hay dẫn tới việc chốt một ngày mà mọi thứ khác chưa kịp.
10. Chọn xong ngày rồi phải hoãn vì lý do khách quan thì sao?
Chuyện rất hay xảy ra — mưa bão, người thân ốm, nhà thầu chậm. Cách xử lý thì mỗi nhà một nếp; nhiều gia đình chọn lại một ngày khác và coi đó là bình thường.
Điều nên tránh là cố làm cho bằng được trong điều kiện không an toàn: làm lễ ngoài trời giữa giông bão, thi công khi nền chưa ổn, hay tổ chức đông người khi có người trong nhà đang bệnh. Giữ đúng ngày mà đánh đổi bằng an toàn thì đã đi ngược lại chính mục đích của việc chọn ngày.
Ba điều gom lại
Một: các hệ không thống nhất với nhau, nên chọn một hệ và theo nhất quán.
Hai: phần thực tế — người có mặt được, cơ quan còn làm việc, thời tiết, tiến độ — đáng cân song song và thường tìm được ngày thoả cả hai.
Ba: không kiêng kỵ nào đáng để hoãn việc khám chữa bệnh, xử lý sự cố an toàn, hay việc có thời hạn pháp lý.
Tóm lại
Hai nơi cho hai ngày là chuyện bình thường vì có nhiều hệ song song — hỏi thẳng họ dùng hệ nào và theo một nguồn. Ngày âm dương, mốc đổi ngày lúc 23 giờ hay 0 giờ, mốc đổi năm Lập xuân hay mùng một Tết đều có hai cách tính, nên biết mình đang theo cách nào là đủ.
Và với việc gấp thì đừng chờ ngày. Đó là ranh giới duy nhất trong bài này không có ngoại lệ.