Hỏi đáp khi con cái ra ở riêng: sáu tình huống

Con cái ra ở riêng là một trong những đợt thay đổi lớn nhất của một gia đình, và phần lớn va chạm quanh nó không phải chuyện lớn mà là mấy chuyện rất nhỏ — chọn ngày dọn, sắm đồ, ai được sắp lại cái gì.

Dưới đây là sáu tình huống hay gặp, mỗi cái một câu trả lời thẳng.

1. Con muốn ra ở riêng mà bố mẹ chưa muốn

Đây là tình huống gốc, và nó hiếm khi là chuyện phong thuỷ dù nhiều khi được nói ra bằng ngôn ngữ đó — tuổi này chưa nên, năm nay không hợp, chờ qua năm.

Việc đáng làm là tách hai lớp: lớp lo thật (con tự xoay được không, tiền nong ra sao, ở khu đó an toàn không) và lớp cảm giác (nhà vắng đi, thấy hụt).

Lớp thứ nhất trả lời được bằng con số và kế hoạch — và trả lời được thì phần lớn phản đối sẽ dịu. Lớp thứ hai thì không giải quyết bằng lý lẽ, chỉ giải quyết bằng việc nói ra và bằng thời gian.

Với người con: đưa kế hoạch cụ thể trước, đừng đưa quyết định rồi mới báo. Với bố mẹ: nói thẳng phần mình thấy hụt cũng không sao — nó thật hơn là bọc nó trong một lý do khác.

2. Chọn ngày dọn mà hai bên không thống nhất

Bố mẹ muốn theo một ngày đã xem, con thì vướng lịch công việc hoặc lịch bàn giao nhà.

Cách gỡ đã dùng được ở nhiều nhà: tách ngày chuyển đồ với ngày “về nhà mới”. Đồ đạc chở đi ngày nào tiện thì chở, còn buổi cả nhà tới, thắp hương, ăn với nhau thì làm vào ngày bố mẹ thấy thuận.

Cách này giải quyết được cả hai phía mà không ai phải nhường. Nếu vẫn không thu xếp được thì nên nhớ: ngày là thứ bố mẹ có thể giữ, còn hợp đồng thuê nhà và lịch làm việc thì không dời được — nói rõ điều đó ra thường dễ được thông cảm hơn là im lặng rồi làm theo ý mình.

3. Bố mẹ muốn sắm đồ cho, con muốn tự mua

Chuyện này ẩn một điều lớn hơn cái tủ hay cái bếp: cả hai bên đang nói về việc ai là người dựng nên căn nhà này.

Cách chia thường êm: bố mẹ lo mấy món lớn và mang tính trao tặng — món có ý nghĩa, món dùng nhiều năm; con lo phần đồ dùng hằng ngày. Như vậy bố mẹ có phần trong căn nhà mới, còn con vẫn tự tay dựng phần đời sống của mình.

Với người con, một câu đáng nói: “Bố mẹ cho món này thì con giữ, còn mấy thứ lặt vặt để con tự mua dần cho quen.” Nó nhận mà không từ chối, và nói rõ được ranh giới.

4. Bố mẹ qua nhà con và muốn sắp lại đồ

Rất hay gặp trong vài tháng đầu, và cũng rất hay gây khó chịu — thường là khó chịu không nói ra.

Nguyên tắc gọn: nhà của ai thì người đó quyết. Nhưng cách nói quan trọng hơn nguyên tắc.

Với người con, câu dùng được: “Con để vậy vì tiện cho con, bố mẹ cứ nói con nghe nhưng con sắp theo ý con nhé.” Vừa giữ được quyền vừa không gạt phăng thiện chí.

Với bố mẹ: góp ý một lần thì là quan tâm, nhắc mãi một chuyện thì thành sửa lưng. Và có một điều đáng nhớ — con sắp nhà kiểu khác không có nghĩa là con sắp sai, mà nghĩa là nhà đó đang được sống theo một nhịp khác.

5. Phòng cũ của con ở nhà: giữ nguyên hay đổi

Câu hỏi nhỏ mà chạm vào nhiều thứ.

Giữ nguyên nhiều năm thì căn phòng thành một khoảng trống ở giữa nhà, và với bố mẹ thì nó nhắc mỗi ngày. Đổi ngay thì người con dễ thấy mình bị dọn đi.

Cách đi giữa mà nhiều nhà dùng: đổi công năng nhưng chừa một chỗ — phòng thành chỗ làm việc, chỗ tập, phòng cho khách, nhưng vẫn có một ngăn tủ hoặc một góc giữ đồ cũ của con.

Quan trọng hơn cách làm là nói trước. Bố mẹ hỏi một câu trước khi đổi, và con nói rõ món nào muốn giữ — thế là xong, không ai hụt hẫng.

6. Ra riêng rồi thì ngày giỗ, ngày lễ làm ở đâu

Câu này thường không được hỏi thẳng mà cứ để trôi, rồi vài năm sau thành một cái gợn.

Thực tế phổ biến: phần chính vẫn ở nhà bố mẹ trong nhiều năm, và con về dự. Đó không phải là con chưa trưởng thành — nó chỉ là chuyện ai đang giữ nếp, và nếp thì chuyển giao dần chứ không chuyển trong một ngày.

Nếu con ở xa không về được thì hỏi bố mẹ xem nên làm gì ở nơi mình sống, hoặc không làm gì cũng được — điều này tuỳ nếp mỗi nhà, và hỏi thẳng bao giờ cũng tốt hơn tự đoán rồi làm sai ý.

Còn khi con đã lập bàn thờ riêng, nên nói với bố mẹ để hai bên biết nhà nào lo phần nào. Nói ra một lần thì nhẹ cả chục năm sau.

Điểm chung của cả sáu

Nhìn lại thì cả sáu tình huống đều gỡ được bằng cùng một việc: nói trước, hỏi trước.

Phần lớn va chạm ở giai đoạn này không đến từ bất đồng thật mà đến từ chỗ mỗi bên đoán ý bên kia rồi hành động theo cái mình đoán. Bố mẹ đoán con không cần, con đoán bố mẹ sẽ không đồng ý, rồi cả hai cùng khó chịu về một chuyện chưa ai nói ra.

Một cuộc nói chuyện mười lăm phút trước khi dọn — về tiền, về ngày, về đồ đạc, về ngày lễ — tiết kiệm được rất nhiều những cái gợn về sau.

Ba điều gọn lại

Một, khi bố mẹ chưa muốn con ra riêng, tách lớp lo thật khỏi lớp cảm giác — lớp đầu trả lời bằng kế hoạch, lớp sau chỉ giải quyết bằng nói ra và bằng thời gian.

Hai, tách ngày chuyển đồ với ngày cả nhà tới nhà mới. Hai việc ấy không nhất thiết phải cùng một ngày, và tách ra thì không ai phải nhường ai.

Ba, nhà của ai thì người đó quyết — nhưng cách nói quan trọng hơn nguyên tắc, và con sắp nhà kiểu khác không có nghĩa là sắp sai.