Hỏi đáp cho người bán hàng mùa vụ: vài tháng làm bằng cả năm
Nghề bán theo mùa có một nhịp rất khác với nghề bán quanh năm: vài tháng làm bằng cả năm, còn lại là mùa nghỉ. Bánh trung thu, hoa Tết, đồ trang trí dịp lễ, hàng mùa cưới, đồ đi biển — cùng một bài toán.
Dưới đây là mấy câu hay gặp từ người làm nghề này, trả lời thẳng.
"Có nên chọn ngày khai trương cho một vụ không?"
Nhiều người làm mùa vụ coi mỗi vụ là một lần mở hàng, và chọn ngày cho buổi bán đầu tiên. Điều đó hợp lý và không tốn gì.
Nhưng có một chỗ nên cân: mùa vụ thì ngày mở bán bị thị trường quyết, không phải bảng nào quyết. Mở muộn hơn đối thủ ba ngày trong một vụ kéo dài ba tuần là mất một phần đáng kể doanh thu.
Cách nhiều người dùng: bán thử vài hôm trước rồi mới làm buổi khai trương chính thức vào ngày đã chọn. Vừa giữ được nếp, vừa không bỏ lỡ khách sớm — và bán thử còn giúp phát hiện trục trặc trước khi vào cao điểm.
"Mùa nghỉ thì nên làm gì?"
Đây là câu quyết định lời lỗ nhiều hơn cả mấy tuần cao điểm:
Tính lại vụ vừa rồi khi còn nhớ. Bán được bao nhiêu, còn tồn gì, khách hỏi gì mà mình không có, chỗ nào tắc. Để ba tháng sau mới ngồi tính thì đã quên hết chi tiết.
Dọn và cất hàng tồn cho đúng cách, vì nó phải nằm đó nhiều tháng. Hàng cất ẩu là hàng năm sau phải bán tháo.
Giữ liên lạc với khách cũ ở mức nhẹ — một tin nhắn cảm ơn cuối vụ đáng giá hơn mười tin quảng cáo đầu vụ sau.
Chốt nguồn hàng sớm. Người làm nguồn cũng có lịch của họ, và đặt sớm thường được giá tốt hơn cùng với ưu tiên khi khan hàng.
Và nghỉ thật sự một đoạn. Nghề mùa vụ vắt sức trong thời gian ngắn; không nghỉ thì vụ sau làm bằng sức đã cạn.
"Ôm bao nhiêu hàng là vừa?"
Câu khó nhất của nghề này, và không ai trả lời thay được. Nhưng có mấy cách tính đỡ rủi ro:
Tách hàng bán được quanh năm khỏi hàng chỉ bán được trong vụ. Nhóm đầu ôm nhiều cũng ít rủi ro; nhóm sau mà ế là nằm nguyên một năm, có khi hỏng.
Chia làm nhiều đợt nhập nếu nguồn cho phép — đợt đầu vừa phải, rồi bổ sung theo tình hình bán thật.
Hỏi trước về việc trả lại hàng không bán hết. Có nguồn cho, có nguồn không; điều này đổi hẳn mức hàng nên ôm.
Tính cả chi phí cất giữ nếu hàng phải để qua năm.
Và nhớ rằng bán hết sớm không phải là thất bại. Nhiều người ôm dư vì sợ hết hàng giữa vụ, rồi ôm tồn cả năm — hết sớm mà lời gọn thường tốt hơn.
"Giá có nên đổi theo giai đoạn của vụ không?"
Thực tế thì phần lớn người bán đều làm vậy, và khách cũng biết:
Đầu vụ — hàng mới, đủ mẫu, khách mua sớm thường là khách kỹ tính; giá thường cao nhất.
Giữa vụ — đông nhất, và cũng là lúc so giá nhiều nhất.
Cuối vụ — hạ để dọn hàng. Đây là chỗ cần tính kỹ: hạ quá sớm thì khách quen chờ hạ giá ở vụ sau.
Và nói rõ chính sách. Khách mua đầu vụ giá cao rồi thấy hạ sâu cuối vụ thì dễ thấy hớ — một câu giải thích trước ("cuối vụ sẽ có đợt dọn hàng") giữ được lòng tin hơn là im lặng.
"Nhân viên thời vụ thì lo gì trước?"
Dạy trước cao điểm, không phải trong cao điểm. Ngày đông khách là ngày tệ nhất để hướng dẫn người mới.
Viết ra vài việc chính — cách tính tiền, cách gói, câu trả lời cho ba câu khách hay hỏi. Một tờ giấy đỡ được rất nhiều câu hỏi lặp.
Thoả thuận rõ từ đầu: làm từ ngày nào tới ngày nào, ca thế nào, trả lương lúc nào. Phần quy định lao động thì hỏi cơ quan quản lý lao động ở địa phương.
Và giữ số của người làm tốt. Vụ sau gọi lại được một người đã quen việc là tiết kiệm lớn.
"Thời tiết làm hỏng cả vụ thì sao?"
Với nhiều mặt hàng mùa vụ thì đây là rủi ro lớn nhất, và nó nằm ngoài tầm mình:
Chuẩn bị phương án bán khác — giao tận nơi, bán qua mạng, bán buôn lại cho mối khác — trước khi vụ bắt đầu chứ không phải lúc trời đang mưa.
Đừng dồn toàn bộ vốn vào một mặt hàng phụ thuộc thời tiết nặng.
Ghi lại thời tiết từng vụ cùng doanh thu. Vài năm là có một bảng của riêng mình, và nó đáng tin hơn cảm giác.
Và biết ngưỡng dừng. Có lúc bán tháo sớm để thu hồi vốn tốt hơn là giữ giá chờ trời tạnh — quyết sớm thì còn lựa chọn, quyết muộn thì hàng đã hỏng.
"Có nên mở thêm mặt hàng cho mùa thấp không?"
Cân theo ba câu: mình có bán được thứ đó không, khách cũ có mua không, và nó có làm loãng thứ mình đang làm tốt không.
Thử nhỏ trước. Một đợt nhỏ trong mùa thấp cho biết nhiều hơn mọi tính toán trên giấy.
Nhiều người chọn không mở thêm mà dùng mùa thấp để chuẩn bị cho vụ sau — và đó cũng là một chiến lược, không phải lười.
Và nếu mùa thấp kéo dài quá lâu thì câu hỏi thật có khi không phải "bán thêm gì" mà là "nghề này có nuôi được mình cả năm không" — câu đó đáng hỏi sớm hơn là muộn.
Ba điều gọn lại
Ngày mở bán bị thị trường quyết — muốn giữ nếp thì bán thử trước rồi làm buổi khai trương vào ngày đã chọn.
Mùa nghỉ quyết định lời lỗ nhiều hơn mấy tuần cao điểm: tính lại vụ vừa rồi khi còn nhớ, cất hàng cho đúng cách, chốt nguồn sớm, và nghỉ thật sự một đoạn.
Bán hết sớm không phải là thất bại — ôm dư vì sợ hết hàng giữa vụ thường tốn hơn nhiều so với hết sớm mà lời gọn.